استاد سطح عالی حوزه علمیه قم و مبلّغ نخبه دفتر تبلیغات اسلامی
10.22081/rt.2026.74096.1569
چکیده
یکی از موضوعات پرتکرار قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع) موضوع «جهاد» است. جهاد از واژۀ عربی «جَهد» به معنای مشقت و سختی بسیار و تلاش سخت و کامل است.[1] البته به زمین سخت که در آن گیاه نروید نیز جَهَاد میگویند که جمع آن جُهُد است. واژۀ «جُهْد» به معنای نیرو و توانایى نیز به کار میرود؛ ازاینرو گفته میشود «بَذَلَ جُهْدَهُ: تمام نیروى خود را بهکار بُرد» یا گفته میشود: «أَجْهَدَ الدابَّةَ: ستور را بیش از طاقتش بار کرد». پس واژۀ جهاد به معنای نیرو و توان فوقالعادهای است که انسان در کاری سخت و مشقتبار به کار میگیرد. زمین سخت را نیز به دلیل آنکه نفوذناپذیر است، جُهد میگویند تا سختکاری و مشقت آن را بیان کنند. جهد الحق به معنای آشکارشدن حق است که البته بهسختی از درون باطل و شبهات آشکار میشود؛ همچنین جهد المال به معنای هزینۀ بیهوده است؛ یعنی مشقت مالی و توان و نیروی خود را در جایی صرفکردن که هیچ سودی ندارد. به هر کوشش و تلاشی، جهاد گفته نمیشود، بلکه کوششی تمام و کامل همراه با سختی و مشقت را جهاد میگویند. در این نوشتار به انواع جهاد از دیدگاه قرآن و روایات میپردازیم و درصدد بیان این مطلب هستیم که زندگی مؤمنان باید سراسر مجاهدانه باشد. مؤمن در هر حال در مسیر جهاد در حرکت است. [1]. احمد بن فارس، معجم مقاییساللّغه، ج 1، ص 486، «جَهد».
)