https://rahtoosheh.dte.ir/ فصلنامه ره توشه fa daily 1 Thu, 23 Jul 2026 00:00:00 +0330 Thu, 23 Jul 2026 00:00:00 +0330 https://rahtoosheh.dte.ir/article_80159.html ماه صفر مناسبت خوبی برای طرح این موضوع است که ایام اسارت آل‌الله به‌مثابۀ دوره درس تربیتی برای تمام عاشقان مکتبی اهل‌بیت(ع) است. شاید کسی تصور کند که در ایام اسارت که انسان مؤمن اختیاری از خود ندارد، به‌یقین مسئولیتی هم در قبال رسالت دینی خود نخواهد داشت؛ اما در این نوشتار نشان می‌دهیم که ایام اسارت چیزی از تکالیف انسان نمی‌کاهد، بلکه فقط شیوۀ آن تغییر می‌یابد.[1] انسان ممکن است همواره از نعمت آزادی برخوردار نباشد؛ ازاین‌رو گاهی در اسارت دشمن گرفتار می‌شود. اما در‌بندبودن هرگز موجب نمی‌شود که او رسالت خودش را فراموش کند. انسان مؤمن هرگز از انجام وظایف شرعی باز نمی‌ماند و در هر موقعیتی به روشنگری و مبارزه و مقاومت، حتی در شرایط سخت اسارت ادامه می‌دهد. عار نَبوَد شیر را از سِلسِله   نیست ما را از قضای حق گله در این نوشتار به درس‌هایی تربیتی از سبک زندگی امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) در ایام اسارت می‌پردازیم.   [1]. همچنان‌که آقا سیدعلی‌اکبر ابوترابی «سید آزادگان» با تأسی از اسیران کربلا که ده سال در سخت‌ترین وضعیت در اسارت بعثی‌ها بود، با استقامت‌ورزی، خدامحوری، آرامش و تواضع و راهنمای اسیرانی شد که سختی اسارت آنها را ناامید کرده بود. همچنین تلاش و مجاهدت و اخلاق او موجب شد افرادی مثل کاظم عبدالامیر، شکنجه‌گر اردوگاه اسیران متحول شود و در راه دفاع از حرم اهل‌بیت: به شهادت برسد؛ در: https://defapress.ir/fa/news/773228. https://rahtoosheh.dte.ir/article_80160.html شهادت در نگاه ظاهربینانه، پایان یک راه است؛ اما در منطق دین، گاه آغاز مرحله‌ای تازه از حیات یک امت به شمار می‌آید. تاریخ اسلام نشان داده است که خون شهید می‌تواند زمینه‌ساز بیداری، انسجام و مسئولیت‌پذیری جامعه مؤمنان باشد. تشییع باشکوه رهبر شهید بر اساس همین نگرش، رخدادی فراتر از یک مراسم سوگواری بود. حضور گسترده و خودجوش مردم در ایران و عراق، صرفاً ابراز اندوه در برابر فقدان یک رهبر نبود، بلکه جلوه‌ای از حیات، وفاداری و آمادگی امتی بود که خود را وارث راه شهید می‌دانست. این حضور، پرسشی اساسی را پیش‌روی ما قرار می‌دهد: چگونه شهادت به جای خاموش‌کردن یک نهضت، می‌تواند به بیداری و خیزش امت بینجامد؟ این نوشتار با تکیه بر آیات قرآن، روایات و سیره اهل‌بیت(ع) و تجربه تاریخی امت اسلامی، می‌کوشد نگاهی پیوسته به تشییع رهبر شهید و راهپیمایی اربعین بیندازد. در این نگرش این دو رویداد مهم، مستقل از یکدیگر نیستند، بلکه دو جلوه از یک حقیقت‌اند؛ حقیقتِ امتی که در پرتو ولایت، هویت خود را بازمی‌یابد، بر عهد خویش استوار می‌شود و برای ادامه راه حق، مسئولانه به میدان می‌آید. امتی که از سوگ به مسئولیت، از حضور به میثاق و از میثاق به قیام می‌رسد. https://rahtoosheh.dte.ir/article_80161.html نخستین رابطه آمریکایی‌ها با ایران در سال ۱۲۰۹ شمسی با ورود گروهی از مبلغان مذهبی آمریکا برای تبلیغ آیین مسیحیت در مناطق شمال غربی ایران برقرار شد و در سال ۱۲۳۵ شمسی در دوره ناصرالدین شاه قاجار قرارداد تاریخی دوستی و تجاری بین ایران و آمریکا و اعطای کاپیتولاسیون به اتباع آمریکا در ایران منعقد گردید. روابط رسمی دیپلماتیک در سال ۱۲۶۲ به تبادل سفیر انجامید.[1] از اولین ارتباط رسمی تا ۱۳۳۲، عملکرد آمریکا در ایران نمود چندانی ندارد و سطح مداخلات آنها در امور ایران نیز خصمانه به نظر نمی‌آید و با توجه به سلطه عمیق روس و انگلیس در ایران، سیاست آمریکا بر تقبیح دخالت‌های روس و انگلیس متمرکز بود. آمریکا پس از جنگ جهانی دوم به اهمیت سوق‌الجیشی و منابع ایران پی برده بود و به نوعی در رقابت با انگلیس و روسیه سودای حضور و نقش‌آفرینی در حکومت و دسترسی به منابع وسیع ایران را در سر می‌پروراند؛ تا آنکه بحث ملی‌شدن نفت و فرار شاه و حاکمیت دولت ملی در ایران در سال ۱۳۳۲ پیش آمد. در این نقطۀ عطف، فرصت تاریخی برای آمریکا ایجاد شد تا سلطه مطلق خودش را بر ایران برقرار کند. در این مقاله به بررسی اجمالی خیانت‌ها، دخالت‌ها، بدعهدی‌ها و تجاوزهای آمریکا به ابعاد مختلف حاکمیت و منافع فرهنگی سیاسی و اقتصادی ایران در دو بازۀ قبل و پس از انقلاب اسلامی پرداخته شده است. با توجه به اینکه اقدامات خصمانه آمریکا علیه ایران شمارش‌ناپذیر است، در این نوشتار به تنها چند مورد از مهم‌ترین این اقدامات در بازه‌های قبل و بعد از انقلاب اشاره می‌شود. برای اطلاع، لیستی از برخی از اقدامات خصمانه آمریکا در پی‌نوشت ارائه شده است.[2]   [1]. حسن واعظی، ایران و آمریکا، ص 53 – 54. [2]. ر.ک به: پی‌نوشت «فهرست خیانت‌های مهم آمریکا به ایران قبل و بعد از انقلاب». https://rahtoosheh.dte.ir/article_80162.html مفهوم «نصرت» و «پیروزی» جبهۀ حق در منظومه معرفتی قرآن، مقوله‌ای فراتر از برایند صرف موازنه تجهیزات نظامی و محاسبات مادی است. پیروزی در این چارچوب، وعده‌ای الهی و مشروط به اراده و عمل کنشگران مؤمن است. تبیین این سنت، نیازمند درک عمیق از پیوند ناگسستنی میان «تکلیف الهی» و «حضور اجتماعی» است. تحولات جاری پیش‌روی همگان اثبات می‌کند که جبهه حق بدون حضور فعال و سازمان‌یافتۀ توده‌های مردم، امکان استقرار و بسط اراده خویش را نخواهد داشت. این نوشتار به دنبال واکاوی این حقیقت است که چرا جهاد و دفاع در منطق قرآن، بدون پشتوانه مردمی عقیم می‌ماند؟ نگاه تقلیل‌گرایانه که جنگ را فقط در تقابل فناوری‌ها و تسلیحات خلاصه می‌کند، از درک عنصر تعیین‌کننده یعنی «اراده مردم» غافل است. جبهه حق تنها زمانی در مواجهه با نظام سلطه به ثبات‌قدم و نصرت دست می‌یابد که ایمان، تقوا و استقامت مردم را به‌مثابه ارکان نرم‌افزاری قدرت خود تعریف کرده باشد. این مقاله با اتکا به منابع دینی در پی تبیین نقش بی‌بدیل مردم در تحقق نصرت الهی است. فرضیه اصلی نوشتار این است که حضور مردم نه یک عنصر حاشیه‌ای، بلکه ابزار اصلی بسط ید ولیّ و مجرای تحقق مشیت الهی در پیروزی است. https://rahtoosheh.dte.ir/article_80163.html یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های اجتماعی هر جامعه به‌ویژه جوامعی که بر پایه یک ایدئولوژی و نظام ارزشی شکل گرفته‌اند، «اتحاد» و «انسجام» میان آحاد مردم است. مفهوم «اتحاد» بر اساس مبانی و آموزه‌های دینی در منظومه فکری انقلاب اسلامی، نه‌تنها یک ضرورت اجتماعی، بلکه یک اصل دینی، راهبردی و تمدنی به ‌شمار می‌آید. در سال‌های اخیر به‌ویژه پس از تحولات منطقه‌ای و جنگ‌های محدود اما اثرگذار، مسئله «حفظ اتحاد مقدس» به‌مثابۀ مطالبه‌ای جدی از سوی امام شهید، آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای; مطرح گردید. ایشان در سخنرانی دوم شهریور 1404 در جمع مردم این‌گونه بیان می‌دارند: «اهل بیان، اهل قلم، آنهایی که حرف می‌زنند، آنهایی که می‌نویسند، آنهایی که تحقیق می‌کنند، آنهایی که توییت می‌زنند، بفهمند چه کار می‌کنند؟ این اتّحاد مقدّس، این اجتماع عظیم، این سپر پولادین از دل‌های مردم و اراده‌های مردم نباید خدشه‌دار بشود. امروز بحمدالله اتّحاد وجود دارد. این اتّحاد را مردم حفظ کنند. مسئولان کشور به‌خصوص مسئولان سه قوّه که بحمدالله امروز آنها هم در کمال اتّحاد و همدلی دارند با هم کار می‌کنند، این را حفظ کنند». مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای نیز در پیام 28 تیرماه 1405 به مردم ایران این‌گونه بیان می‌دارند: لازم است به شما مردم باوفا و سرافراز ایران عرض شود که از جمله اصولی‌ترین امور در این برهه، اصرار بر وحدت کلمه و اتحاد مقدس در همه سطوح مردم و مسئولان و در تمام عرصه‌ها برای تحقق آرمان‌های بلند انقلاب اسلامی و تأمین عزت و استقلال ایران عزیز، خصوصاً در برابر دشمن جنایتکار و حیله‌گر آمریکایی است. همان‌گونه که پیش از این مکرراً و مؤکداً تذکر داده شد، صیانت از وحدت و پرهیز از تفرقه و تنازع، اختلافات سیاسی و برجسته‌کردن تفاوت‌های اجتماعی وظیفه همگانی است. تأکید بر «اتحاد مقدس» نشان می‌دهد این اتحاد صرفاً یک همبستگی سطحی یا سیاسی نیست، بلکه ریشه در باورهای عمیق دینی، تجربه‌های تاریخی و ضرورت‌های امنیتی و فرهنگی دارد. نکته‌ درخور توجه این است که این اتّحاد حول امری مقدّس شکل گرفت؛ ازاین‌رو برای کسانی که با نگاه ایدئولوژیک به این ماجرا نگاه می‌کنند و نگاه کردند، این «امر مقدّس» می‌شود دفاع از یک نظام اسلامی و از این جهت مقدّس است. آن کسانی هم که ممکن است این منظر برایشان خیلی موضوعیّت نداشته باشد، خود کشور و ایران برایشان مهم بوده، ولی این کشور و ایرانی است که امروز بستر چنین نظامی است و این دو مقوّم همدیگر هستند؛ یعنی امروز انقلاب اسلامی بدون ایران معنا و مفهوم ندارد و ایران هم بدون انقلاب اسلامی معنا و مفهوم ندارد و این امری است که باید به‌درستی برای مردم تبیین گردد. مفهوم «اتحاد مقدس» به‌ویژه برای مبلغان دینی که در ایام تبلیغی نقش هدایت‌گری و تبیین‌گری دارند، اهمیت دوچندان می‌یابد؛ چراکه مواطن تبلیغی همچون تبلیغ در ماه محرم و صفر، بستری بی‌بدیل برای شکل‌دهی به افکار عمومی، تقویت هویت دینی و ایجاد همگرایی و به گونه‌ای اتحاد و انسجام اجتماعی است. این نوشتار با هدف تبیین ابعاد مختلف «اتحاد مقدس» و ارائه راهکارهایی دینی در این امر تدوین شده است و می‌کوشد به پرسش‌های اساسی در این حوزه پاسخ دهد: مرز میان اتحاد و انسجام چیست؟ چه عواملی موجب تضعیف اتحاد می‌شود؟ اهمیت و ضرورت پاسداشت از این اتحاد چیست؟ و مبلغان برای پاسداشت این اتحاد مقدس چه رویکردهایی باید اتخاذ کنند؟ https://rahtoosheh.dte.ir/article_80164.html در ادبیات سیاسی رایج کشور، اغلب با دوگانه‌های متعددی چون «صلح/ جنگ»، «مذاکره/ مقاومت» و «دیپلماسی/ میدان» روبرو هستیم. این واژه‌ها اغلب تقلیل‌گرایانه و در نقطه مقابل هم مطرح می‌شوند؛ به گونه‌ای که عده‌ای جنگ‌طلب و تندرو و عده‌ای دیگر سازشکار و نفوذی دشمن معرفی می‌شوند؛ درحالی‌که واقعیت وجودی انسان، واقعیت صحنۀ داخلی جامعه و صحنۀ روابط بین‌الملل بسیار پیچیده‌تر از این تقابل‌هاست. برای تحلیل صحیح مسئله و رفع این دوگانگی، ابتدا به تفکیک دیدگاه‌ها و دلایل هر یک می‌پردازیم و درنهایت راهبرد گذار از این وضعیت را تبیین می‌کنیم. https://rahtoosheh.dte.ir/article_80165.html رجعت از آموزه‌های اختصاصی و مهم در کلام امامیه است که بر اساس آن، گروهی خاص از مؤمنان خالص و کافران محض، پیش از قیامت و در دوران تحقق نهایی حق به دنیا بازمی‌گردند. این نوشتار می‌کوشد ابتدا مبنای قرآنی و روایی رجعت را تبیین کند؛ سپس حکمت آن را توضیح دهد و در‌نهایت، برخی دلالت‌های اخلاقی و تربیتی این باور را تبیین کند. https://rahtoosheh.dte.ir/article_80166.html فرهنگ خون‌خواهی در اندیشۀ اسلامی، ریشه‌ای عمیق در آموزه‌های قرآنی و روایی دارد و فراتر از یک واکنش احساسی، تجلی مطالبه عدالت الهی، پاسداشت حرمت خون مظلوم و استمرار مبارزه با ظلم است. این مقاله با رویکرد توصیفی – تحلیلی به تبیین رسالت مبلغان دینی در احیای گفتمان خون‌خواهی شهیدان جنگ تحمیلی در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد خون‌خواهی شهیدان موضوعی دقیق و منطبق با مبانی اسلامی است و فراتر از مطالبه قصاص، عامل بازدارندگی در برابر استکبار، تقویت وحدت و بصیرت اجتماعی، حفظ حافظه تاریخی و زمینه‌سازی برای تحقق وعده الهی پیروزی صالحان بر مستکبران است. مبلغان دینی با ایفای این رسالت، نقش محوری در انتقال ارزش‌های جهادی، تقویت مقاومت فرهنگی و هدایت جامعه به سوی آرمان‌های تمدنی انقلاب اسلامی دارند و از این درگاه آثار و برکاتی چون ایجاد ناامنی روانی برای عاملان ترور، کسب رزق معنوی با خون‌خواهی شهیدان و امام شهید، تأمین امنیت و بازدارندگی و وحدت به دست می‌آید. https://rahtoosheh.dte.ir/article_80167.html جمعیت یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های قدرت ملی و از مهم‌ترین سرمایه‌های راهبردی هر کشور به شمار می‌رود. در دهه‌های اخیر، نگاه به جمعیت از یک متغیر صرفاً آماری و جمعیت‌شناختی فراتر رفته است و به یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاست‌گذاری عمومی، امنیت ملی، توسعه اقتصادی، پایداری اجتماعی و آینده‌پژوهی تبدیل شده است. تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد ساختار سنی جمعیت، نرخ باروری، ترکیب نیروی انسانی و کیفیت سرمایه انسانی، نقشی تعیین‌کننده در رشد اقتصادی، نوآوری، اقتدار ملی و توان رقابت کشورها در نظام بین‌الملل ایفا می‌کنند؛[1] ازاین‌رو بسیاری از دولت‌ها با اتخاذ سیاست‌های جمعیتی بلندمدت، می‌کوشند ضمن حفظ پویایی و جوانی جمعیت، از پیامدهای کاهش باروری، سالمندی و کاهش نیروی کار پیشگیری کنند. گزارش‌های سازمان ملل متحد، صندوق جمعیت ملل متحد و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز نشان می‌دهد که کاهش نرخ باروری و افزایش سالمندی جمعیت یکی از مهم‌ترین چالش‌های راهبردی بسیاری از کشورها در دهه‌های آینده خواهد بود.[2] جمهوری اسلامی ایران نیز طی سه دهه گذشته، تحولات جمعیتی عمیقی را تجربه کرده است؛ کاهش چشمگیر نرخ باروری، افزایش امید به زندگی، تغییر ساختار سنی جمعیت و حرکت تدریجی کشور به سوی سالمندی، موجب شده است که مسئله جمعیت به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سیاست‌گذاری در کشور تبدیل شود.[3] این تغییرات صرفاً تحول جمعیت‌شناختی نیست، بلکه پیامدهای گسترده‌ای در حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، امنیتی و حتی تمدنی به همراه دارد؛ به ‌گونه‌ای که کاهش جمعیت جوان می‌تواند ظرفیت تولید، نوآوری، پویایی اجتماعی، توان دفاعی و استمرار توسعه کشور را در بلندمدت تحت تأثیر قرار دهد. نویسنده در این نوشتار با رویکردی توصیفی – تحلیلی درصدد تبیین جایگاه جمعیت، جوانی و آینده جمعیتی ایران در اندیشه امام شهید آیت‌الله العظمی خامنه‌ای است؛ ازاین‌رو ابتدا مبانی فکری ایشان درباره جایگاه جمعیت و جوانی بررسی شده است؛ سپس دیدگاه ایشان درباره چالش‌های جمعیتی کشور و الزامات حفظ پویایی جمعیت تحلیل می‌شود؛ درنهایت، تصویری از آینده مطلوب جمعیتی ایران بر اساس منظومه فکری ایشان ارائه شده است. این مقاله می‌کوشد نشان دهد که در اندیشه شهیدحضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، سیاست‌های جمعیتی صرفاً راهکاری برای افزایش جمعیت نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان تحقق پیشرفت پایدار، اقتدار ملی و زمینه‌سازی برای تمدن نوین اسلامی به شمار می‌آید.   [1]. غلام‌رضا محمدپور و دیگران، «بررسی اثر ساختار سنی جمعیت بر رشد اقتصادی ایران»، ص 201 - 224. [2]. محمدولی علیئی، «تحلیل فضایی کاهش باروری، سالخوردگی جمعیت و پیامدهای امنیتی آن در جمهوری اسلامی ایران»، ص 11 - 45. [3]. همان. https://rahtoosheh.dte.ir/article_80168.html عالمان لبنان از دیرزمانی ارتباط عمیقی با حوزه‌های علمیه و جوامع دینی جهان تشیع داشته‌اند. امروزه به دلیل مسائل جهان اسلام به‌ویژه صف‌آرایی محور مقاومت در مقابل استکبار جهانی، پیوند با لبنان اهمیت خاصی یافته است؛ ازاین‌رو نگاهی به خدمات عالمان لبنان به مذهب شیعه به‌ویژه در عصر ما، امری ضروری به نظر می‌رسد. فقیهان جبل‌عامل لبنان نقش مهمی در مدیریت معنوی و دینی حکومت سربداران و حکومت صفویه در ایران داشته‌اند؛ شهید اول، محقق کرکی، شیخ بهایی و دیگران با تأسیس و تقویت حوزه‌های علمی شیعه در اصفهان و مراکز دیگر از مکتب شیعه صیانت کردند.