الگوی کنشگری اجتماعی زنان در سیرۀ حضرت فاطمه سلام الله علیها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری رشته مدیریت

10.22081/rt.2026.75723.1603

چکیده

این مقاله با مطالعۀ تحلیلی سیرۀ حضرت فاطمه زهرا(س) و بهره‌گیری از مفاهیم علوم اجتماعی، مؤلفه‌های الگوی کنشگری اجتماعی زنان را استخراج و تبیین می‌کند. در برابر دو رویکرد ناکافی ــ سکولارِ به‌حاشیه‌رانندۀ خانواده و برداشت‌هایی که حضور زن را به محیط خانه محدود می‌کنند ــ بر الگویی متوازن مبتنی بر ایمان، کرامت انسانی و مسئولیت اجتماعی تأکید دارد. کنشگری اجتماعی به‌عنوان رفتاری آگاهانه، هدفمند و ارزش‌مدار تعریف و مبانی آن در مسئولیت مشترک زنان و مردان مؤمن، تعاون بر نیکی و امر به معروف پیگیری می‌شود. سپس شش مؤلفه تبیین می‌شود: مسئولیت‌پذیری اجتماعی؛ آگاهی‌بخشی و تبیین حقیقت؛ عدالت‌خواهی و مطالبه‌گری؛ شجاعت اخلاقی؛ عقلانیت و گفت‌وگوی اقناعی؛ و پیوند مسئولیت خانوادگی با مسئولیت اجتماعی. خطبۀ فدکیه مهم‌ترین نمونۀ تحلیل‌شده است؛ خطبه‌ای که فراتر از مطالبۀ حق اقتصادی، عرصۀ دفاع مستدل از عدالت، امامت و مصالح عمومی معرفی می‌شود و استناد به قرآن و سنت، رعایت اخلاق در مطالبه‌گری و تلاش برای اقناع مخاطب از شاخص‌های آن است. در تبیین نسبت خانواده و جامعه، خانواده خاستگاه پرورش اعتماد و مسئولیت‌پذیری دانسته می‌شود، نه مانع مشارکت. برآیند مقاله، معرفی الگویی برای حضور مسئولانۀ زنان در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و رسانه‌ای امروز با تأکید بر آگاهی، نقد منصفانه، گفت‌وگوی سازنده و مدیریت متوازن نقش‌هاست.

کلیدواژه‌ها