دانشآموخته حوزه علمیه خواهران و کارشناس ارشد رشته مطالعات زن و خانواده
10.22081/rt.2026.72865.1511
چکیده
زمان در فرهنگ اسلامی تنها مقیاسی فیزیکی برای اندازهگیری حرکت نیست، بلکه ظرفی ارزشمند برای شکوفایی استعدادهای انسانی و تحقق بندگی خداوند است. سحرگاهان در میان ساعات شبانهروز، جایگاهی ممتاز یافتهاند. «سحر» در ادبیات قرآنی و روایی به زمانی از شب گفته میشود که هنوز سپیدهدم ندمیده و آرامش و سکوت خاصی بر عالم حاکم است. این زمان بنا بر تصریح آیات و احادیث، زمان نزول رحمت، استجابت دعا و فرصت ویژه برای خلوت با خداوند است. اهمیت سحرخیزی در اسلام تا آنجاست که قرآن کریم، اهل ایمان را با ویژگی «وَالْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحَارِ:[1] و در سحرگاهان، استغفار مینمایند» معرفی میکند و از منظر روایات نیز، سحرخیزی و تهجد نشانۀ شرافت مؤمن معرفی شده است.[2] در تاریخ اسلام، بزرگان اخلاق و عارفان نیز بر اهمیت سحرخیزی تأکید کردهاند. با وجود تأکیدها و توصیههای فراوان که در متون دینی (قرآن و احادیث اهلبیت علیهم السلام) دراینباره وجود دارد، امروزه پدیده «سحرخیزی» در سبک بسیاری از مسلمانان به حاشیه رفته است. سبک زندگی مدرن، بیداریهای شب بیثمر، استفادۀ بیرویه از رسانهها و ضعف در برنامهریزی خواب، موجب شده است نسل جدید کمتر با برکات معنوی و روانی سحر آشنا شود. در این نوشتار این مسائل مطرح میشود:
تبیین جایگاه سحرخیزی در متون دینی؛
تبیین موانع سحرخیزی و راهکارهای غلبه برآن؛
طراحی الگویی عملی برای ترویج فرهنگ سحرخیزی در جامعه اسلامی.
)